13 kwi 2015

Początki powstawania Urzędu Ochrony Państwa i weryfikacje Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej

0

Jest grudzień 1989 roku. Społeczne Centrum Inicjatyw Ustawodawczych w Krakowie opracowało projekt ustaw mających rozdzielić Milicję Obywatelską od Służby Bezpieczeństwa, zlikwidować tę ostatnią i utworzyć nową służbę bezpieczeństwa państwa. Właśnie wtedy nazwa Urząd Ochrony Państwa pojawiła się po raz pierwszy. Nie mając innego wyjścia, a jednocześnie próbując ratować resztki tego, co jeszcze można było uratować, w MSW podjęto prace nad reformą resortu zakładającą przekształcenie MO w policję, SB zaś w UOP, przy czym według planów gen. Kiszczaka szefem tego ostatniego miał zostać dotychczasowy szef Służby Bezpieczeństwa MSW płk Jerzy Karpacz. Prace nad nową strukturą organizacyjną podjęto w lutym 1990 r, powstały wówczas następujące zespoły:
  • Centralny Zespół ds. organizacji i zakresu działania MSW pod kierownictwem podsekretarza stanu gen. bryg. Zbigniewa Pudysza;
  • Zespół ds. Organizacji Policji pod przewodnictwem komendanta głównego MO gen. dyw. Zenona Trzcińskiego;
  • Zespół ds. Organizacji UOP pod przewodnictwem I zastępcy ministra gen. dyw. Henryka Dankowskiego;
  • Zespół ds. Podziału Służby Zabezpieczenia Operacyjnego pod kierownictwem szefa tej służby gen. bryg. Stefana Stochaja;
  • Zespół ds. Podziału Służby Zabezpieczenia Materiałowego pod kierownictwem szefa tej służby gen. bryg. Stanisława Koniecznego;
  • Zespół ds. Podziału Departamentu Finansów pod przewodnictwem dyrektora tego departamentu płk. Jarosława Lewiaka.

Zespoły te do 16 lutego miały przedstawić propozycje dotyczące nowej struktury organizacyjnej oraz ustalić przedmiotowe zakresy działania. Premier Mazowiecki 7 marca mianował na stanowisko wiceministra spraw wewnętrznych Krzysztofa Kozłowskiego, senatora OKP, dotychczasowego redaktora „Tygodnika Powszechnego”, co miało symboliczny wymiar. Po długich dyskusjach sejm ostatecznie przyjął 6 kwietnia 1990 r. pakiet trzech ustaw: o policji, o urzędzie ministra spraw wewnętrznych oraz o UOP. Ta ostatnia w art. 129 zawierała zapis, że „z chwilą utworzenia Urzędu Ochrony Państwa Służba Bezpieczeństwa zostaje rozwiązana”. Ustawy weszły w życie 6 maja 1990 r., a 10 maja premier powołał na stanowisko szefa UOP Krzysztofa Kozłowskiego, którego zastępcą został Andrzej Milczanowski. Jednocześnie pierwszym szefem policji został Leszek Lamparski, dotychczasowy szef Służby Kadr i Szkolenia MSW, wcześniej komendant wojewódzki MO w Wałbrzychu. Doszło więc do paradoksalnej sytuacji – ministrem nadal pozostawał Czesław Kiszczak, wiceministrami byli wciąż gen. Henryk Dankowski i gen. bryg. Zbigniew Pudysz oraz Krzysztof Kozłowski organizujący jednocześnie nowe służby.  

Zarządzeniem nr 043/90 z 10 maja 1990 r. minister spraw wewnętrznych nakazał zaprzestanie działalności SB, z wyjątkiem operacji wywiadowczych i kontrwywiadowczych „mających istotne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa oraz działań wobec osób podejrzanych o szpiegostwo lub dokonanie zamachu terrorystycznego”. Również zadania realizowane przez Biuro Szyfrów miały pozostać niezmienione do czasu zorganizowania UOP. W praktyce do końca lipca funkcjonariusze SB przychodzili do pracy, ale nie mieli wyznaczonych zajęć i czekali na rozwój sytuacji. W niektórych województwach nowo mianowani komendanci wojewódzcy policji zaangażowali część z nich do pomocy w pionie paszportów, przeżywającym wówczas oblężenie, jednak zdecydowana większość odchodziła na emerytury lub czekała na weryfikację, której wymóg został zawarty w ustawie o UOP. W wykonaniu delegacji ustawowej Rada Ministrów 21 maja 1990 r. przyjęła uchwałę nr 69 „w sprawie trybu i warunków przyjmowania byłych funkcjonariuszy SB do służby w Urzędzie Ochrony Państwa i innych jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi spraw wewnętrznych oraz zatrudniania ich w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych”. Uchwała powoływała Centralną Komisję Kwalifikacyjną, której przewodniczącym został Krzysztof Kozłowski, Komisję Kwalifikacyjną ds. Kadr Centralnych oraz wojewódzkie komisje kwalifikacyjne. Komisje kwalifikacyjne zostały powołane 10 lipca 1990 r. na mocy decyzji przewodniczącego CKK i działały do 18 września tego roku, kiedy prace zakończyła CKK, która pełniła funkcję odwoławczą. Przewodniczącymi komisji wojewódzkich zostały osoby cieszące się zaufaniem miejscowych środowisk solidarnościowych, a w ich składzie byli komendanci wojewódzcy policji jako przedstawiciele komendanta głównego policji, przedstawiciele szefa UOP (w części komisji funkcje te łączył komendant wojewódzki policji), przedstawiciele związku zawodowego funkcjonariuszy policji, posłowie i senatorowie OKP. Łącznie w postępowaniu kwalifikacyjnym udział wzięło około tysiąca posłów i ponad czterdziestu senatorów. 

Do 31 lipca, kiedy zakończyło się postępowanie przed komisjami wojewódzkimi, weryfikacji poddały się 14 034 osoby, spośród których komisje pozytywnie zaopiniowały 8658 (61,7 proc.). Z grupy zaopiniowanych negatywnie 5376 osób do CKK odwołało się 4771 (ok. 89 proc.), z nich CKK zaopiniowała pozytywnie 1781 (37,3 proc.), uchylając decyzje komisji wojewódzkich, wobec 2990 osób zaś podtrzymała negatywne decyzje tych komisji. W sumie spośród wszystkich osób, które poddały się weryfikacji, pozytywnie zaopiniowano 10 439, natomiast 3595 negatywnie. Przeprowadzonej jednocześnie weryfikacji w policji nie przeszło 3028 funkcjonariuszy. Zdecydowana większość tych, którzy weryfikację przeszli pozytywnie, z dniem 1 sierpnia 1990 r. została funkcjonariuszami UOP (ponad 5 tys. funkcjonariuszy) lub policji. 

Równolegle do przeprowadzanej weryfikacji następowały zmiany w kierownictwie MSW. 7 lipca 1990 r. ze stanowiska odszedł minister gen. broni Czesław Kiszczak, a jego następcą został Krzysztof Kozłowski. Dzień wcześniej zostali odwołani dwaj ostatni wiceministrowie ze „starego MSW”: gen. Henryk Dankowski, I zastępca ministra, oraz gen. bryg. Zbigniew Pudysz. Krzysztofa Kozłowskiego natomiast na stanowisku szefa UOP zastąpił Andrzej Milczanowski.

Źródło i opracowanie:
Instytut Pamięci Narodowej "Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, tom III, 1975–1990" Warszawa 2008
Wykres: opracowanie własne

0 komentarze:

Publikowanie komentarza

 
Do korespondencji zalecamy nasz klucz PGP.
Design by ThemeShift